Kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ và một số yếu tố lên quan trong phòng, xử trí bệnh tiêu chảy ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Huyện Dak Hà, Tỉnh Kon Tum

Lượt xem: 47,661Lượt tải: 6Số trang: 6

Mô tả tài liệu

Được sự cho phép của Tạp chí Lancet và sự đồng thuận của nhóm tác giả, chúng tôi đã dịch toàn bộ bài viết này với ý định sẽ giúp những người làm việc lĩnh vực YTCC trong nước dễ dàng hơn với một luồng ý tưởng mới. Bên cạnh đó, tạp chí cũng đăng những bài viết liên quan tới các vấn đề hiện cũng đang là mối quan tâm hàng đầu như HIV/AIDS, dịch tiêu chảy cấp v.v...

Tóm tắt nội dung

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) 45 Kieán thöùc, thaùi ñoä, thöïc haønh cuûa baø meï vaø moät soá yeáu toá lieân quan trong phoøng, xöû tieâu chaûy ôû treû em döôùi 5 tuoåi taïi huyeän Ñak Haø, tænh Kon Tum ThS. Bs. Nguyeãn Quang Vinh(*) Nghieân cöùu naøy ñöôïc thöïc hieän nhaèm muïc ñích ñaùnh giaù kieán thöùc, thaùi ñoä, thöïc haønh veà coâng soùc, xöû trí treû beänh tieâu chaûy cuûa baø meï hoaëc ngöôøi thay meï nuoâi döôõng treû em döoùi 5 tuoåi taïi moät huyeän mieàn nuùi ngheøo naøn ñieàu kieän kinh teá khoù khaên, vaø coøn toàn taïi nhieàu phong tuïc taäp haäu coù aûnh höôûng khoâng toát cho söùc khoûe coäng ñoàng. Keát thuùc nghieân cöùu cho ra böùc tranh veà söùc khoeû cuûa treû em, hieåu bieát chaêm soùc treû cuûa nhöõng baø meï taïi ñia phöông naøy, ñeå töø ñoù caùc caùn boä laøm coâng taùc chaêm soùc söùc khoeû ban ñaàu cuøng vôùi caùc nhaø hoaïch ñònh chính saùch coù moät can thieäp taùc ñoäng ñeå coäng ñoàng coù nhaän thöùc toát veà chaêm soùc treû beänh ñoàng thôøi laøm thay ñoåi daàn nhöõng phong tuïc taäp quaùn laïc haäu nhaèm giaûm thieåu tyû leä maéc, cheát do beänh tieâu chaûy gaây ra. Töø khoaù: KAP veà beänh tieâu chaûy (KAP: Kieán thöùc, thaùi ñoä thöïc pactices of diarrhea and relevant factors under the 5 age in Dak Ha Tum study was conducted to assess the attitude and practice (KAP) on diarrhea and care takers of under five -year - old children in a poor remote district where bad habits for community health still exist. Upon the the study will produce an on child health, child care situation among local women and Based on the public health workers and policy makers will implement strategic improve change behaviors on diarrhea and control, and therefore to morbidity and mortality caused by worlds: KAP, Bs. Nguyeãn Quang Vinh - Khoa Kieåm soaùt vaø phoøng choáng beänh truyeàn nhieãm - Vieän VSDT Taây chæ: 59 Hai Baø Tröng, TP Buoân Ma Thuoät tænh Ñaêk Laêk; Email: Ñaët vaán ñeà Tieâu chaûy (TC) laø moät beänh nhieãm tieâu hoùa, noù coù theå xaûy ra ôû moïi ñoái moïi löùa tuoåi ñaëc bieät chieám tyû leä cao ôû treû em döôùi 5 öôùc tính cuûa Toå chöùc Y teá theá giôùi naêm coù khoaûng 1,3 ngaøn trieäu löôït TC xaûy ra ôû treû em döôùi 5 tuoåi treân toaøn caàu. Taïi caùc Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | ñang phaùt trieån, tình traïng naøy coøn naëng neà hôn, moãi treû em trung bình maéc 3,3 löôït TC/naêm vaø coù khoaûng 4 trieäu treû em cheát vì beänh naøy[3]. Vieät Nam laø moät trong nhöõng nöôùc ñang vì theá beänh TC vaãn coøn phoå bieán, trung bình maéc 2,2 löôït / treû / naêm[4]. Nhieàu tröôøng hôïp töû vong vì beänh TC do söï thieáu kieán thöùc cuûa baø meï trong vieäc phoøng cuõng nhö xöû lyù, nhö vaäy beänh TC vaãn coøn laø vaán ñeà caàn quan taâm vì beänh coù quaù nhieàu yeáu toá nguy cô tröôùc maét vaø laâu daøi neáu khoâng kòp thôøi chaën ñöùng, ñaëc bieät laø kinh teá - xaõ hoäi ñang phaùt trieån nhö nöôùc ta Ñaêk Haø laø moät huyeän mieàn nuùi cuûa tænh Kon Tum, coù nhieàu ñaëc tröng cuûa Taây Nguyeân, daân toäc ít ngöôøi coøn gaëp khoù khaên veà kinh teá vaên hoùa, xaõ hoäi, ñaëc bieät laø coøn toàn taïi nhöõng phong tuïc taäp haäu. Theo giaùm saùt cuûa toå dòch teã caùc ruoät Vieän Veä sinh Dòch teã Taây thì ñaây laø moät trong 8 huyeän thò coøn toàn taïi phong tuïc taäp quaùn laïc haäu, ñieàu kieän kinh teá trình ñoä daân trí thaáp, coù theå ñoù laø lyù do laøm cho beänh TC dieãn bieán phöùc taïp[2]. Tröôùc ñaây cuõng coù nhieàu chöông trình Thoâng tin - Giaùo duïc - mang tính khoa hoïc, ñôn giaûn, saùt thöïc cuûa Vi eän VSDT-TN cuøng Trung taâm y teá döï DP) tænh Kon Tum, nhöng thöïc teá kieán thöùc vaø thöïc haønh chaêm soùc xöû trí beänh TC treû cuûa caùc baø vaø ngöôøi nuoâi döôõng treû ñang ôû thang baäc naøo? Vaø vì sao tình hình TC ôû treû em taïi ñòa phöông bieán phöùc taïp vaø khoâng giaûm. Hôn nöõa vaãn chöa coù moät nghieân cöùu naøo ñeå traû lôøi cho caâu Xuaát phaùt töø thöïc teá treân chuùng toâi tieán cöùu naøy vôùi muïc Moâ taû kieán thöùc, thaùi ñoä, thöïc haønh veà - xöû trí beänh TC cuûa baø meï hoaëc ngöôøi treû döôùi 5 tuoåi taïi huyeän Ñaêk Haø - Kon Tum 1.2. Moâ taû moät soá yeáu toá lieân quan ñeán thaùi ñoä, thöïc haønh veà caùch phoøng - xöû trí beänh TC cuûa baø meï hoaëc ngöôøi nuoâi döôõng treû döôùi 5 huyeän Ñaêk Haø - Kon Tum. 2. Phöông phaùp nghieân tra caét ngang tieán haønh töø thaùng 8 ñeán thaùng 8 naêm 2005. Thieát keá nghieân cöùu: Moâ taû caét ngang coù duïng coâng thöùc tính côõ maãu cho ñieàu theå, xaùc ñònh moät tyû leä: n: Laø soá maãu caàn ñieàu tra trong nghieân cöùu naøy p: Tyû leä treû döôùi 5 tuoåi bò TC (Theo nghieân p= 0,109 d: laø sai soá öôùc löôïng ôû nghieân cöùu naøy laáy soá vaøo coâng thöùc ta ñöôïc 150 Do söû duïng phöông phaùp choïn maãu 2 giai maãu phaûi ñöôïc ñieàu chænh ñeå haïn cheá taùc ñoäng do thieát keá (Design effect) DE=2. Vaäy côõ maãu tra laø: 150 x 2 = 300 Caùc bieán soá chính trong nghieân cöùu vaø chæ soá ñaùnh giaù : ● Kieán thöùc: Caùch phoøng beänh tieâu chaûy ñuùng cho treû em döôùi 5 tuoåi,baø meï bieát xaùc ñònh ñuùng theá naøo laø tröôøng hôïp bò tieâu chaûy, bieát caùch chaêm soùc, xöû trí ñuùng khi treû bò tieâu chaûy, bieát moät soá bieåu tình traïng tieâu chaûy maát nöôùc ● Thöïc haønh: Caùch giöõ gìn veä sinh aên uoáng cho treû, xaây döïng cheá ñoä aên hôïp cho treû khi bò tieâu nhö khi khoeû maïnh, bieát caùch pha vaø cho dòch ORS, vaø moät soá dung dòch thay theá khaùc cho treû, phaùt hieän ñöôïc bieåu hieän tình traïng cuûa treû. ● Thaùi ñoä: Nhaän thöùc ñöôïc beänh tieâu chaûy laø raát nguy hieåm, bieát ñöôïc aên uoáng maát veä sinh laø nguy cô daãn ñeán beänh tieâu chaûy, uûng hoä coäng taùc khi coù söï kieåm tra veä sinh nhaø xí, nguoàn nöôùc ñang söû duïng ● Caùc yeáu toá lieân quan: Bao goàm ngheà toäc, trình ñoä vaên hoaù, kinh teá, söï tieáp caän chuaån ñaùnh giaù: ● Xaùc ñònh ñuùng beänh tieâu chaûy ● Ñaùnh giaù ñuùng tình traïng maát nöôùc ● Hieåu ñuùng nguyeân nhaân gaây tieâu chaûy ● Bieát ñöôïc caùch chaêm soùc treû khi bò tieâu chaûy ● Xöû lyù phaân treû ñuùng ● Veä sinh phoøng beänh toát Xaùc ñònh caùc chæ tieâu trong nghieân cöùu ● Tyû leä baø meï coù con bò tieâu chaûy trong soá ñoái tra ● Tyû leä baø meï bieát veä sinh phoøng beänh TC ñuùng ● Tyû leä baø meï hieåu ñuùng nguyeân nhaân tieâu chaûy ● Tyû leä baø meï bieát pha ORS vaø caùc dung dòch khi treû bò tieâu chaûy ● Tyû leä baø meï cho con buù ngay sau ñeû, vaø cho aên | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) 47 sam ñuùng ● Tyû leä baø meï bieát söû duïng khaùng sinh khi coù cuûa thaày thuoác ● Tyû leä baø meï bieát phaùt hieän daáu hieäu maát nöôùc ● Moái lieân quan ñeán KAP cuûa baø meï vôùi ; trình nghieäp, daân toäc, kinh phaùp thu thaäp soá lieäu ● Ñònh löôïng: Phoûng vaán caùc ñoái töôïng baèng boä caâu hoûi caáu truùc vaø baùn caáu truùc ñaõ chuaån bò saün ● Ñònh tính: Thaûo luaän nhoùm troïng taâm goàm caùn boä y teá, baø meï coù con bò tieâu chaûy vaø khoâng tieâu aâm, ghi tích vaø xöû lyù soá lieäu: - Ñoái vôùi ñònh löôïng: Nhaäp lieäu baèng M. tích baèng phaàn meàm EPI_ INFO 6.04 - Ñoái vôùi ñònh tính: Gôõ baêng trích daãn 3. Keát quaû nghieân cöùu 3.1 Keát quaû veà ñieàu tra KAP (Nghieân cöùu ñònh löôïng) - Keát quaû ñieàu tra veà thôøi gian cho con buù sau ñeû cuûa baø meï: cho buù ngay 152 (50,6%), trong voøng 12 giôø ñaàu 121 (40,4%), sau 12 giôø 27 (9%) - Thôøi gian cho con aên sam cuûa baø meï: AÊn sôùm döôùi 4 thaùng 32 (11%), aên ñuùng 208 (71,7%), aên muoän 50 (17,3%) - Tyû leä baø meï coù con bò TC trong naêm qua soá ñoái töôïng ñöôïc phoûng vaán: Qua ñieàu tra 300 baø meï thì coù 232 (77,3%) baø meï coù con bò TC. Vì ôû ñaây chuû yeáu laø kieåm tra kieán thöùc thaùi ñoä vaø thöïc haønh neân neân khoâng hoûi tình hình tieâu chaûy trong hai tuaàn maø laø hoûi trong moät naêm qua, tuy nhieân so vôùi maët trong caû tænh thi ñaây cuõng laø moät con soá chung tyû leä TC giöõa caùc xaõ khoâng coù leäch lôùn: thò traán Ñaêk Haø 72%, Ñaêk La 88%, vaø Ñaêk Mar xeùt: khi phoûng vaán caùc baø meï ñaõ coù con bò TC thì vaãn coøn 3,1% khoâng daùm cho uoáng vì sôï æa chaûy nhieàu hôn, coù 5,2% traû lôøi phaûi haïn cheá cho uoáng ñeå cho ñôõ ñi caàu hôn. chæ coù 51% cho nöôùc trong khi TC laø ñieàu caàn xeùt: coù 1,3% khoâng daùm cho buù vì vì naëng theâm, ña phaàn caùc baø meï vaãn cho buù chieám 54%, ñaëc bieät coù 42,6% cho buù luùc bình Kieán thöùc cuûa baø meï veà nguyeân nhaân gaây TC Chæ coù 0,3% khoâng bieát nguyeân nhaân tieâu 70,7% laø bieát ñuùng 1 nguyeân nhaân gaây beänh nhöõng baø meï naøy chuû yeáu traû lôøi nguyeân tieâu chaûy laø aên phaûi thöùc aên oâi thiu, coù 29% laø bieát ñuùng taát caûc caùc nguyeân nhaân gaây ra tieâu caâu hoûi ñoùng cuûa chuùng toâi. - Caùch xöû lyù phaân cuûa baø meï Trong quaù trình phoûng vaán chuùng toâi ñaõ ít baø meï cho raèng phaân treû laø voâ haïi khaû naêng gaây beänh, vì vaäy khi con treû ñi phoù maëc cho gaø choù aên chöù khoâng xöû lyù hoaëc xöû lyù khoâng ñuùng tyû leä naøy raát lôùn chieám 64%, xöû lyù ñuùng ñaït xeùt: Qua phoûng vaán hoûi veà nguyeän caùc baø meï ñeå thaêm doø keânh truyeàn thoâng Ha Ñaêk La Ñaêk Mar Coù tieâu chaûy Khoâng coù tieâu ñieåm nghieân cöùu Taàn suaát (n) Tyû leä (%) Khoâng cho uoáng 7 3,1 Cho uoáng ít ñi 12 5,2 Cho uoáng bình thöôøng 93 40 Cho uoáng nhieàu leân 120 51,7 Toång coäng 232 100 Baûng 1. Keát quaû ñieàu tra veà caùch cho uoáng cuûa baø meï khi con bò tieâu ñieåm nghieân cöùu Taàn suaát (n) Tyû leä (%) Khoâng cho buù 3 1,3 Cho buù ít ñi 5 2,1 Cho buù bình thöôøng 125 54 Cho uoáng nhieàu leân 99 42,6 Toång coäng 232 100 Bieåu ñoà 1. Tyû leä TC phaân boá theo caùc xaõ ñieàu 2. Keát quaû ñieàu tra veà caùch cho buù cuûa baø meï khi con bò tieâu Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | laø phuø hôïp deã tieáp thu nhaát thì coù 51% cho raèng caùn boä y teá (CBYT) laø nhöõng ñoái töôïng truyeàn ñaït phoøng choáng beänh tieâu chaûy saâu roäng vaø deã naém nhaát. - Moät soá yeáu toá lieân quan ñeán beänh tieâu xeùt: - Xöû lyù phaân sai thì coù nguy cô maéc beänh gaáp 3,45 laàn so vôùi vôùi baø meï coù caùch xöû lyù phaân treû ñuùng phuø hôïp veä sinh. Coù yù nghóa thoáng keâ vôùi P<0,01 - Treû em khoâng tieâm phoøng sôûi thì coù nguy cô maéc beänh tieâu chaûy cao gaáp 6,92 laàn so vôùi treû coù tieâm phoøng. Coù yù nghóa thoáng keâ vôùi P<0,01 - Baø meï khoâng hieåu bieát nguyeân nhaân gaây beänh TC thì coù tyû leä TC cao gaáp 6,92 laàn so vôùi baø meï coù hieåu bieát nguyeân nhaân gaây beänh. Daân toäc thieåu soá coù nguy cô maéc beänh cao gaáp 2,06 laàn so vôùi daân toäc Kinh. Coù yù nghóa thoáng keâ xeùt: Trong soá 232 baø meï coù con bò thì coù 155 baø meï ít hieåu bieát nguyeân nhaân vaø 77 laø hieåu bieát toát. Nhöõng baø meï coù am hieåu veà nguyeân nhaân gaây beänh thì coù caùch chaêm soùc treû TC toát hôn gaáp 1,85 laàn so vôùi baø meï ít hieåu nhaân gaây beänh. Söï khaùc bieät coù yù keâ vôùi xeùt: Soá baø meï coù trình ñoä töø caáp II trôû leân thì söï hieåu bieát veà VSPB cao gaáp 2,17 laàn so vôùi baø meï coù hoïc vaán töø caáp I trôû xuoáng, nghieäp cuõng coù moái lieân quan ñeán söï veà VSPB: Baø meï laø caùn boä coâng chöùc khaû naêng phoøng beänh cho con cuûa hoï toát gaáp 3,62 laàn so vôùi BM coù ngheà noâng P< toäc kinh thì hieåu bieát veà VSPB cao hôn daân toäc thieåu soá gaáp 2,32, coù yù nghóa thoáng baø meï coù ñieàu kieän kinh teá khaù giaû ngheøo thì söï hieåu bieát veà VSPB cao gaáp 2,63, coù yù nghóa thoáng keâ Keát quaû thaûo luaän nhoùm taäp dung thaûo luaän: - Vaán ñeà veä sinh moâi tröôøng + Phong tuïc taäp quaùn vaø veä sinh moâi tröôøng: Ña soá cho raèng hieän taïi ñieàu kieän kinh teá khoù khaên, nöôùc suoái vaøo muøa naéng laø laø toát cho söùc laâu daøi chöa theå noùi laø boû ñi thoùi quen naøy ñöôïc. + Caùc baø meï ñeàu bieát raèng hoá xí khoâng hôïp 3. Caùc yeáu toá töø baûn thaân meï vaø treû coù ñeán beänh tieâu chaûy Baûng 4. Moái lieân quan giöõa hieåu bieát nguyeân vaø chaêm soùc treû 5. Moät soá yeáu toá lieân quan ñeán hieåu bieát veà veä sinh phoøng beänh (VSPB) vôùi beänh TC Bieåu ñoà 2. Keânh truyeàn thoâng maø baø meï cho hôïp TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) 49 sinh laø baát lôïi cho söùc khoeû, nhöng neáu xaây hoá xí thì quaù toán keùm vì vaäy neân ñi caàu ngoaøi raãy. + Phaàn ñoâng cho raèng nuoâi gia suùc döôùi saøn nhaø laø oâ nhieãm moâi tröôøng, nhöng nuoâi nhö theá thì laøm nhaø cho suùc vaät nhö theá ñôõ toán keùm hôn. - Vaán ñeà buù söõa meï: Haàu heát ñeàu nghe hieåu veà tính öu vieät cuûa söõa meï nhöng vì baän coâng vieäc nöông raãy, vaû laïi söï veà cuoäc soáng coäng vôùi beänh taät ñaõ laøm cho con cuûa hoaëc khoâng coù söõa buù hoaëc phaûi nhòn buù gian daøi trong ngaøy. - Vaán ñeà aên sam: Ña phaàn caùc baø meï ngöôøi daân toäc thieåu soá ñeàu cho aên sam sôùm laø vì ngöôøi ñi tröôùc ñaõ laøm theá vaø hoï cuõng nghó raèng hoï khoâng coù thöùc aên boå söõa cuûa hoï laø keùm dinh döôõng neân ñeå ñaûm baûo con mau lôùn thì phaûi cho aên sôùm. Ñoái vôùi caùc baø meï kinh thì moät soá baø meï phaûi cho aên sam sôùm vì aùp löïc cuûa choàng vaø boá meï choàng (xöa baøy nay laøm) 4. Baøn Tình hình tieâu chaûy ôû treû em döôùi 5 naêm cuûa huyeän Ñaêk Haø tænh Kon Tum Qua ñieàu tra caét ngang thì tyû leä bò tieâu voøng 1 naêm keát quaû coù 232/300 (77,3%) soá baø meï coù con bò TC. Tyû leä naøy cao hôn nghieân cöùu cuûa taùc giaû Buøi Thò Thuyù AÙi taïi 2 phöôøng cuûa Xuaân Haø Noäi 2000[1], ñieàu naøy hoaøn hôïp vì ôû ñòa ñieåm nghieân cöùu naøy vuøng daân toäc coøn toàn taïi nhieàu phong tuïc taäp quaùn nhö: nuoâi gia suùc döôùi saøn nhaø, söû duïng nöôùc suoái, aên thòt taùi soáng vaø caùc thöïc phaåm khoâng ñaûm baûo an toaøn veä duïng thuoác, ngoaøi ra ngöôøi phuï nöõ phaûi thieät thoøi, TÑHV thaáp, laáy choàng sôùm, laïi lo coâng vieäc nöông raãy, vì vaäy caùc baø meï ít coù ñieàu kieän ñeå chaêm soùc con mình vì vaäy con hoï seõ coù nhieàu nguy cô maéc beänh TC. 4.2. Kieán thöùc thöïc haønh cuûa baø meï veà vaán ñeà phoøng beänh TC Töø nhöõng quan ñieåm veà vieäc veä sinh ñeán vieäc cho buù, cho aên sam chuùng toâi söï hieåu bieát cuûa baø meï chöa thaät söï toát. Tyû leä baø meï cho con buù sau sinh trong voøng 12 giôø ñaàu laø 50,6% con soá naøy töông ñöông vôùi nghieân cöùu cuûa Buøi Thò Thuyù AÙi naêm 2000 taïi quaän Thanh Xuaân Haø Noäi[1]. Nhöng theo toâi tyû leä naøy vaãn coøn thaáp vì hai nghieân cöùu ôû thôøi ñieåm khaù xa nhau, caùc baø meï maø chuùng toâi nghieân cöùu coù leõ hoï ñaõ nhaän keânh truyeàn thoâng giaùo duïc veà caùch vaø chaêm soùc con treû neân seõ khoâng coù gì khi ñoàng baøo vuøng daân toäc laïi coù kieán thöùc veà chaêm soùc vôùi tyû leä töông ñöông vôùi caùc baø meï ôû quaän Thanh Xuaân theo nghieân cöùu cuûa Buøi Thò Thuyù AÙi naêm leä baø meï cho con aên sam sôùm laø 11%, aên sam muoän laø cho treû aên sam sôùm seõ laøm treû buù ít ñi, hôn nöõa treû seõ khoâng haáp thu ñöôïc moät soá thöùc aên, vì men tieâu hoaù cuûa treû chöa ñöôïc nhöng cho aên sam muoän thì seõ laøm treû dinh döôõng vì giai ñoaïn ñoù treû caàn nhieàu hôn maø chæ coù söõa meï seõ khoâng cung caáp ñuû. AÊn sam ñaây laø giai ñoaïn khoù khaên, treû phaûi daàn daïng thöùc aên loûng sang ñaëc vì theá tieáp tuïc cho treû buù coøn cho theâm nhöõng thöùc aên meàm deã tieâu hoaù, ñaây laø ñieàu CBYT caàn löu yù khi ñi giaùo duïc truyeàn thoâng taäp trung vaøo ñoái töôïng daân toäc thieåu soá nhaát laø phuï nöõ ñang ôû löùa tuoâæ sinh cho hoï coù kieán thöùc ñeå töø ñoù nhaän thöùc ích cuûa vieäc aên sam ñuùng vaø buù söõa meï ñaëc bieät laø söõa non muïc ñích taêng cöôøng khaùng theå ñöôïc moät soá Caùc yeáu toá lieân quan ñeán kieán ñoä, thöïc gia ñình baø meï luoân gaén boù gaàn guõi vaø che chôû cho con treû töø luùc mang thai vaø trong trình sinh ñeû, nuoâi döôõng treû. Do vaäy moïi thay ñoåi baát thöôøng cuûa treû, baø meï laø ngöôøi nhaïy vaø laø ngöôøi ñaàu tieân phaùt hieän söï thay ñoåi ñoù. Vì theá hieåu bieát cuûa baø meï coù yù nghóa ñaëc bieät ñoái vôùi vieäc chaêm soùc söùc khoûe cho treû, soùc treû toát thì baøø meï phaûi coù kieán thöùc thaùi ñoä thöïc haønh toát, ñieàu naøy lieân quan raát nhieàâu yeáu toá: + Trình ñoä hoïc vaán: Thaät ra ñaây laø vaán ñeà raát deã hieåu baø meï coù hoïc vaán cao hoï seõ coù caøi nhìn saâu saéc, hoï hieåu nhaân gaây beänh hôn töø ñoù bieát caùch toát hôn. Ñieàu naøy khieán chuùng toâi löu yù trình truyeàn thoâng giaùo duïc söùc khoûe caàn coù söï öu tieân chuù yù ñeán caùc ñoái töôïng coù trình ñoä thaáp. + Ngheà nghieäp cuûa meï: Coù 22/439 chieám 56,4% soá baø meï laø CBCC veà nguyeân nhaân gaây beänh TC vaø 43,6% soá baø meï laø CBCC hieåu bieát keùm veà nguyeân nhaân gaây TC. Coù 58/224 chieám 25,8% soá baø meï coù ngheà Taïp chí Y teá Coâng coäng, 12.2007, Soá 9 (9) | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taøi lieäu tham Buøi Thò Thuùy AÙi (2000), "Ñaùnh giaù kieán thöùc thöïc haønh veà caùch phoøng vaø xöû trí beänh tieâu chaûy cuûa baø meï coù con döôùi 5 tuoåi taïi quaän Thanh Xuaân Haø noäi naêm 2000, luaän syõ y hoïc, Ñaïi hoïc Y teá Coâng Baùo caùo toång keát cuûa TTYTDP tænh Kon Tum naêm caùo toång keát cuûa TTYDP tænh Kon Tum naêm caùo toång keát cuûa TTYT DP tænh Kon Tum naêm 2004 3. Boä Y teá - Coâng trình phoøng choáng beänh tieâu chaûy quoác "Nhöõng hieåu bieát veà beänh tieâu chaûy, Taøi lieäu daønh cho sinh vieân ñaïi hoïc Y khoa. 4. Traàn Vaên Daàn, Ñaøo Ngoïc Phong, Traàn Haûi Vaân vaø coäng söï (1997), Moät soá neùt tình hình söùc khoûe, beänh taät cuûa 2 xaõ Nhaät Taây, Hoaøng Sôn, huyeän Kim Baûng Nam Haø qua hoài cöùu moät soá ñòa phöông naêm 1994, Kyû yeáu coâng cöùu khoa hoïc Tröôøng ñaïi hoïc Y Haø Noäi, 1997. Taäp II Tr. Phaïm Thoï Döôïc (2004), "Nghieân cöùu moät soá ñaëc teã hoïc beänh tieâu chaûy treû em döôùi 5 tuoåi ôû huyeän Ñaêk Laêk naêm 2004, luaän vaên thaïc syõ y teá coâng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi. 6. Tröôøng ñai hoïc Y Haø Noäi - Döï aùn Vieät Nam - Haø Lan Söùc khoeû löùa tuoåi (Saùch daønh cho ñoái töôïng cao bieát toát veà nguyeân nhaân gaây beänh TC, vaø 74,2% soá baø meï laøm ngheà noâng hieåu bieát keùm nhaân gaây TC. Ñieàu naøy khieán caùc ñònh chính saùch cuõng nhö ngöôøi laøm coâng thoâng giaùo duïc söùc khoûe caàn coù söï quan taâm ñoái vôùi vuøng noâng thoân hôn thaønh thò. + Yeáu toá daân toäc : Daân toäc kinh vaø daân toäc thieåu soá coù moái quan heä gaén boù, coù söï giao löu vaø giuùp ñôõ laãn nhau. vaên hoaù, xaõ hoäi moãi daân toäc cuõng coù nhöõng bieät nhau bieåu hieän ôû phong tuïc taäp quaùn, hoân nhaân gia ñình, nhöõng neùt sinh ñôøi soáng thöïc haøng ngaøy. Vaø chính nhöõng cuõng moät phaàn naøo taïo neân söï khaùc bieät ôû phaùt töø ñoù caùc nhaø tuyeân truyeàn giaùo duïc caàn quan taâm hôn nöõa veà vaán ñeà giaùo duïc naâng cao kieán thöùc chaêm soùc beänh taät noùi chung vaø treû TC noùi rieâng ñoái vôùi baø meï laø ngöôøi ñoàng baøo daân soá. Vôùi kyø voïng laø thu heïp khoaûng caùch ñeå cuøng toát hôn trong vaán ñeà chaêm soùc söùc khoeû. + Söï tieáp caän caùc nguoàn thoâng tin: Qua ñieàu tra 300 baø meï veà söï choïn löïa thoâng naøo ngöôøi daân deã tieáp thu nhaát thì coù 51% cho laø caùn boä y teá (CBYT), tivi-ñaøi laø baùo 13,3%, loa phaùt thanh laø 10%, caùn boä chính quyeàn laø 4%, baïn beø haøng xoùm laø trong gia ñình laø 2,4%, vaø thaáp nhaát laø giaø laøng 1,6%. Nhö vaäy moïi vaán ñeà coù lieân quan taät thì ngöôøi daân ôû ñaây tin töôûng CBYT, hôn nöõa vì ñieàu kieän thöïc teá khoù khaên neân hoï keânh tuyeân truyeàn thoâng tin ñaïi chuùng nhö loa phaùt thanh ti vi... khaùc vôùi nghieân cöùu cuûa Buøi Thò Thuyù AÙi[1]. Cuõng caàn löu yù raèng caùc phöông tin ñaïi chuùng coù theå chuyeån taûi thoâng tin nhanh vaø tôùi ñöôïc ñoâng ñaûo quaàn chuùng, ta khoâng theå hy voïng nhieàu vaøo vieäc ñaïi chuùng coù theå laøm cho moïi ngöôøi thay vi. Thoâng tin ñaïi chuùng nhìn chung coù theå ñöôïc xem nhö laø nguoàn thoâng tin coâng coäng cô bò haïn cheá bôûi thôøi gian, ñòa ñieåm chaát tin, vaø caùc yeáu toá khaùc, neân keânh naøy khoù coù theå giaûi thích ñaày ñuû vaø kòp thoâng tin phöùc taïp. Ñoù laø lyù do giaûi thích vì sao phaàn ñoâng caùc baø meï thích tieáp caän CBYT ñeå naâng cao kieán thöùc kyõ naêng chaêm soùc con treû cuûa mình. 5. Chuùng toâi ñeà cöôøng Thoâng tin - Giaùo duïc - Truyeàn ngöôøi daân caùc huyeän vuøng saâu vuøng xa vaø taäp trung vaøo caùc ñoái töôïng ñích laø daân toäc nhöõng ngöôøi daân coù trình ñoä hoïc vaán thaáp. cöùu caùc keânh truyeàn thoâng vaø noäi thoâng phuø hôïp deã tieáp thu nhaát cho töøng y teá phoái hôïp vôùi caùc ban ngaønh ñoaøn theå toå chöùc xaõ hoäi taïi ñòa phöông ñeå tuyeân truyeàn höôùng daãn ngöôøi daân cuøng tham gia thöïc soáng vaên minh giöõ gìn moâi tröôøng trong ñeïp, giöõ gìn baûn saéc daân toäc cuøng vôùi vieäc loaïi boû daàn nhöõng phong tuïc taäp quaùn laïc haäu coù lieân quan xaáu ñeán söùc khoûe nhaân roäng trieån khai caùc nghieân cöùu tieáp vuøng daân toäc thieåu soá vaø vuøng daân cö coù ñieàu kieän kinh teá khoù khaên nhö huyeän Ñaêk Haø tænh Kon Tum ñeå naâng cao kieán thöùc chaêm soùc cho treû.