Sáng kiến kinh nghiệm : Sử dụng Atlat trong giảng day Địa lý tự nhiên lớp 12

Sáng kiến kinh nghiệm : Sử dụng Atlat trong giảng day Địa lý tự nhiên lớp 12

Lượt xem: 107,477Lượt tải: 5Số trang: 36

Mô tả tài liệu

Trong việc dạy và học môn Địa lí ở trương phổ thông, Atlat Địa lí Việt Nam có ý nghĩa hết sức quan trọng. Có thể coi đó là “cuốn sách giáo khoa” Địa lí đặc biệt, mà nội dung của nó được thể hiện chủ yếu bằng bản đồ.

Tóm tắt nội dung

thức và kĩ năng khai thác Atlat Địa lí Việt Nam. Trong giảng dạy và học tập là Kĩ năng khai thác bản đồ nói chung và Atlat Địa lí Việt Nam nói riêng là kĩ hiểu và giải thích được các sự vật, hiện tượng địa lí, đồng thời cũng rất khó tự thái và vị trí các đối tượng địa lí trên lãnh thổ. + Đối với trang đầu của Atlat Địa lí Việt Nam: học sinh cần hiểu được + Đối với các trang bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam: của các đối tượng địa lí (đất, khí hậu, nguồn nước, khoáng sản, ); trình bày sự phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên với nhau (khí hậu và sông ngoài, đất và sinh vật, cấu trúc địa chất và địa hình,…), giữa các yếu tố, tự nhiên, … ; ngành và các lãnh thỗ linh tế với nhau; ; trình bày tổng hợp các đặc điểm của thể, địa chất và khoáng sản, khí hậu, đất, thực vật và động vật, các miền tự cần tái hiện vốn tri thức địa lí đã có của bản thân vào việc đọc các trang Atlat.  Đánh giá ý nghĩa của vị trí địa lí và diện tích lãnh thổ đối với phát  Những đặc điểm chính của địa hình (tỉ lệ diện tích các loại địa hình và sự phân bố của chúng; hướng nghiêng của địa hình, hướng chủ yếu của địa hình (đông, tây, nam, bắc),các bậc địa hình (chia theo độ  Các khu vực địa hình (khu vực núi: sự phân bố, diện tích, đặc điểm  Đặc điểm tự nhiên (địa chất và khoáng sản, địa hình, khí hậu, sông - Làm việc với Atlat Địa lí Việt Nam,cũng cần chú ý đến việc phân tích các nghiêng và hình thái địa hình của từng miền. Dựa vào Atlat ta có thể xác định được các điểm cực trên đất liền của nước Các nước có chung đường biên giới trên đất liền với nước ta và các tỉnh có * Xác định trên bản đồ các tỉnh giáp biển của nước ta lần lượt từ Bắc vào Các tỉnh giáp biển của nước ta lần lượt từ Bắc vào Nam là: phần biển rộng lớn với các đảo và quần đảo ở phía Đông và Nam. Phần lãnh thổ giáp Trung Quốc, phía tây giáp Lào và phía đông, đông nam giáp rất phong phú.Vị trí và hình thể nước ta đã tạo nên sự phân hóa đa dạng của tự nhiên thành các vùng tự nhiên khác nhau của miền Bắc với miền Nam, giữa - Nước ta có vị trí đặc biệt quan trọng của vùng Đông Nam Á – một khu - Biên Đông của nước ta là một hướng chiến lược có ý nghĩa sống còn - Nước ta diện tích không lớn, nhưng có đường biên giới trên bộ và trên - Sự năng động của các nước trong và ngoài khu vực đã đặt nước ta vào Từ bảng chú giải của bản đồ tỉ lệ có thể thấy các địa tầng trong - Đặc điểm của các loại đá có trong địa tầng này ( dựa vào nội dung bảng - Vùng phân bố của địa tầng này chủ yếu ở duyên hải và phần hạ lưu các hệ thống sông lớn, tương ứng với nền địa hình của đông bằng (có độ cao dưới 200m + Các mỏ dầu ở nước ta phân bố chủ yếu ở vùng thềm lục địa phía Nam với + Các mỏ khí đốt có cả ở trên đất liền (mỏ khí Tiền Hải, tỉnh Thái Bình) và Dựa vào Atlat trang 9,10 có thể xác định các cao nguyên và sơn nguyên Đồng Văn Nằm ở cực Bắc nước ta,thuộc miền Bắc và Đông Bắc Bắc Sín Chải Thuộc miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ,ở phía tây dãy Hoàng Mộc Châu Thuộc miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ,nằm ở bờ phải sông Playku Thuộc miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ,có vĩ tuyến 140B Dựa vào Atlat trang 9,10 có thể xác định các đỉnh núi cao của chúng Trình bày đặc điểm địa hình miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nằm ở phía tả ngạn sông Hồng,phía bắc giáp Trung Quốc, phía đông và đông nam giáp vịnh Bắc Bộ, phía Tây và nam giáp miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. - Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bao gồm hai bộ phận địa hình chính là - Hướng nghiêng chung của địa hình của miền là hướng Tây Bắc-Đông Các dãy núi trong miền có hai hướng : + Đặc điểm hình thái địa hình: các núi trong miền chủ yếu là núi già trẻ của miền xuất hiện các dạng địa hình Cacxto, lòng chảo, các cánh đồng giữa núi. - Đồng bằng phân bố ở phía nam, đông nam của miền, trong đó lớn - Đồng bằng của miền có dạng tam giác châu điển hình ở nước ta với phía Bắc nước ta là hệ thống sông Hồng và hệ thống sông Thái Bình bồi đắp. ( Ngoài ra có thể kể đến một số đồng bằng ở ven biển Quảng Ninh do các Ngoài ra ở rìa phía Bắc và phía Nam của đồng bằng còn lượng phù sa các sông mang theo lớn, thềm lục địa nông và bày và giải thích đặc điểm địa hình miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có phía bắc giáp Trung Quốc, phía đông giáp miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ và biển Đông, phía nam giáp miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ, phía tây giáp Lào. - Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ bao gồm hai bộ phận địa hình - Hướng nghiêng chung của địa hình của miền là hướng Tây Bắc- - Đồi núi phân bố ở phía tây bắc và phía tây: - Đây là miền núi cao đồ sộ và hiểm trở nhất ở nước ta với độ cao Các dãy núi trong miền có hai hướng: + Hướng Tây Bắc-Đông Nam là hướng núi chính của miền,thể hiện rõ nét qua hai dãy núi lớn nhất của miền là Hoàng Liên sơn và Trường Sơn Bắc, ngoài Mộc Tây Bắc-Đông Nam của các dãy núi,cao nguyên này được Đây được coi là các mạch núi của dãy Trường Sơn Bắc lan sát ra biển. - Đặc điểm hình thái địa hình: các núi trong miền có độ chia cắt lớn trong miền đồi núi của miền còn xuất hiện các dạng địa hình Cacxto, lòng chảo, - Đồng bằng phân bố ở phía đông, đông nam của miền trong đó lớn - Đồng bằng của miền có diện tích nhỏ và càng vào phía nam càng hẹp dần do phần lớn sông ngòi ở Bắc Trung Bộ là các sông nhỏ, ngắn và ít phù Ngoài các đồng bằng có diện tích lớn (đồng bằng sông Mã, sông Cả) ở phía bắc được bồi đắp bởi phù sa sông, các đồng bằng nhỏ hẹp phía nam có nguồn đồng bằng trong miền là hẹp dần theo chiều đồng bằng bị chia cắt - Đồng bằng phân bố ở rìa phía đông và phía nam của miền. + Các đồng bằng ở rìa phía đông của miền nhỏ hẹp hình thành do phù sa của các sông nhỏ và các vật liệu có nguồn gốc biển. + Đồng bằng Nam Bộ phân bố ở phía nam có diện tích rộng lớn hình + Các đồng bằng ở rìa phía đông do lượng phù sa của các con sông của miền không lớn nên tốc độ tiến ra biển hành năm của các đồng bằng bày và giải thích đặc điểm địa hình miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có phía Bắc giáp vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, phía Đông và Đông nam giáp Biển Đông, phía Tây giáp Lào và - Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ bao gồm hai bộ phận địa hình chính - Hướng nghiêng của địa hình rất phức tạp: Đối với vùng Nam Trung Bộ hướng nghiêng chủ yếu là cao ở giữa và thấp dần về hai phía Đông-Tây; Đối với vùng Nam Bộ hướng nghiêng chung là Đông Bắc-Tây Nam. - Đồi núi phân bố ở phía Bắc và phía Tây. - Đồi núi của miền phần lớn là các cao nguyên xếp tầng với độ cao chủ nhiều dãy núi lan sát ra biển(ở vùng rìa phía đông của Trường Sơn Nam). - Đồi núi phân bố ở phía Bắc và phía Tây: - Đây là miền núi cao đồ sộ và hiểm trở nhất ở nước ta với độ cao trung Các dãy núi trong miền có hai hướng: + Hướng Tây Bắc-Đông Nam là hướng núi chính của miền, thể hiện rõ nét qua hai dãy núi lớn nhất của miền là Hoàng Liên sơn và Trường Sơn Bắc, ngoài Mộc Tây Bắc-Đông Nam của các dãy núi, cao nguyên này được Đây được coi là các mạch núi của dãy Trường Sơn Bắc lan sát ra biển. - Đặc điểm hình thái địa hình: các núi trong miền có độ chia cắt lớn (cả trong miền đồi núi của miền còn xuất hiện các dạng địa hình - Đồng bằng phân bố ở phía đông, đông nam của miền trong đó lớn nhất - Đồng bằng của miền có diện tích nhỏ và càng vào phía nam càng hẹp dần do phần lớn sông ngòi ở Bắc Trung Bộ là các sông nhỏ, ngắn và ít phù Ngoài các đồng bằng có diện tích lớn (đồng bằng sông Mã, sông Cả) ở phía bắc được bồi đắp bởi phù sa sông, các đồng bằng nhỏ hẹp phía nam có nguồn đồng bằng trong miền là hẹp dần theo chiều bac-nam, các đồng bằng bị chia cắt - Đồng bằng phân bố ở rìa phía đông và phía nam của miền. + Các đồng bằng ở rìa phía đông của miền nhỏ hẹp hình thành do phù sa của các sông nhỏ và các vật liệu có nguồn gốc biển. + Đồng bằng Nam Bộ phân bố ở phía nam có diện tích rộng lớn hình + Các đồng bằng ở rìa phía đông bị chia cắt bởi nhiều dãy núi lan sát ra + Các đồng bằng ở rìa phía đông do lượng phù sa của các con sông của miền không lớn nên tốc độ tiến ra biển hành năm của các đồng bằng nhỏ. Đặc điểm địa hình của miền tự nhiên Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có chỗ địa hình làm nền và tác động mạnh tới các yếu tố khác, trong đó có sông - Hướng nghiêng của địa hình ( Tây Bắc-Đông Nam) và hướng núi ( tây bắc-đông nam và tây-đông) có tác động lớn trong việc quy định hướng sông, của sông ngòi cũng lớn( đặc biệt là ở Bắc Trung Bộ). - Địa hình núi tập trung ở phía tây,t ây bắc kết hợp với hình dáng lãnh của dãy Trường Sơn gây ra hiện tượng phơn trong mùa hạ và đón gió Đông Bắc So sánh đặc điểm địa hình của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ với miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. - Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ: nằm ở tả ngạn sông Hồng,giáp với Trung Quốc phía bắc, vịnh Bắc Bộ phía đông và đông nam, giáp miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ ở phía Tây và phía Nam. - Tây Bắc và Bắc Trung Bộ: giáp Trung Quốc phía Bắc, giáp miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ phía đông, giáp Biển Đông phía đông, giáp miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ phía nam, giáp Lào phía Tây. - Có đủ các dạng địa hình: núi cao, đồi, đồng bằng, thềm lục địa. Xét về độ cao địa hình thì miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nhìn chung thấp hơn so với miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. + Nền địa hình chung của Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là dưới 500m còn ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là trên 500m. + Vùng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ chỉ có một bộ phận nhỏ núi cao trên (2402m) trong khi đó ở vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có rất nhiều đỉnh núi cao trên 2000m ở dài Hoàng Liên Sơn và Trường Sơn Bắc như : -Độ dốc và độ cắt xẻ của địa hình miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ cao hơn so với miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. Đông Bắc ,và lát cắt C-D (ở khu Tây Bắc và vùng Trường Sơn Bắc cao hiểm trở Vùng Tây bắc và Bắc Trung Bộ có địa hình núi cao hơn, độ dốc lớn hơn và độ cắt xẻ cao hơn là do trong quá trình vận động địa chất của vỏ Trái Đất miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là một bộ phận của địa máng Việt-Lào do đó chịu tác động mạnh của hoạt động nâng lên, còn vùng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ hơn so với vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. +Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có hướng núi chủ yếu là các cánh cung như các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) .Trong miền cũng có một dãy núi chạy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam, đó là dãy Con Voi ( +Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có các dãy núi chủ yếu chạy theo hướng Do trong quá trình hình thành lãnh thổ vùng núi của Bắc và Đông Bắc núi là các cánh cung còn vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ chịu sự quy hoạch định Bắc-Đông Nam nên các dãy núi có hướng Tây Bắc-Đông Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có một vùng đồi dạng bát úp chuyển tiếp( Vùng trung du rõ rệt nhất ở nước ta, còn miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ Do tần suất tác động nâng lên ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ lớn nên các dãy núi cao còn vủng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ tần suất yếu và giảm dần nên - Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có 1 đồng bằng phù sa châu thổ rộng lớn là Đồng bằng Bắc Bộ ( hình thành từ một vùng lún sụt do phù sa của Trung Bộ dải đồng bằng nhỏ hẹp và có xu hướng hẹp dần khi vào nam ( như các biển ổ Tây Bắc và Bắc Trung Bộ: Đồng bằng Bắc Bộ hàng năm lấn biển 80- 100m ( ở Nam Định,Ninh Bình) còn đồng bằng ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có hai miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ với Tây Bắc và Bắc Trung Bộ : - Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có nền địa hình cao hơn do chịu tác động mạnh hơn của vận động tạo núi so với Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. vận động tạo núi ảnh hưởng đến hai miền khác nhau mà Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có độ dốc, độ cắt xẻ lớn hơn Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. - Các hướng núi chính có sự khác biệt rõ rệt: Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là hướng Tây Bắc-Đông Nam còn Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là các dãy núi - Tính chất chuyển tiếp giữa vùng núi và đồng bằng ở miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ rất rõ nét trong khi ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ lại - Đồng bằng ở Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ rộng, phát triển nhanh hơn Tây Bắc và Bắc Trung Bộ do sông ngòi nhiều phù sa hơn, thềm lục địa rộng So sánh đặc điểm địa hình của miền tự nhiên Tây Bắc và Bắc Trung Bộ với miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ. - Tây Bắc và Bắc Trung Bộ: giáp Trung Quốc phía Bắc, giáp miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ phía đông, giáp Biển Đông phía Đông, giáp miền - Nam Trung Bộ và Nam Bộ: giáp miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ ở phía Bắc, giáp Biển Đông ở phía đông và nam, giáp Lào và Campuchia ở phía Xét về độ cao địa hình thì miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nhìn chung thấp hơn so với miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. + Nền địa hình chung của Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là dưới 500m còn ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là trên 500m. + Vùng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ chỉ có một bộ phận nhỏ núi cao trên (2402m) trong khi đó ở vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có rất nhiều đỉnh núi cao trên 2000m ở dài Hoàng Liên Sơn và Trường Sơn Bắc như : -Độ dốc và độ cắt xẻ của địa hình miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ cao hơn so với miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. Đông Bắc , và lát cắt C-D (ở khu Tây Bắc và vùng Trường Sơn Bắc cao hiểm Vùng Tây bắc và Bắc Trung Bộ có địa hình núi cao hơn, độ dốc lớn hơn và độ cắt xẻ cao hơn là do trong quá trình vận động địa chất của vỏ Trái Đất miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là một bộ phận của địa máng Việt-Lào do đó chịu tác động mạnh của hoạt động nâng lên, còn vùng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ hơn so với vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. +Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có hướng núi chủ yếu là các cánh cung như các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) .Trong miền cũng có 1 dãy núi chạy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam, đó là dãy Con Voi ( +Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có các dãy núi chủ yếu chạy theo hướng Do trong quá trình hình thành lãnh thổ vùng núi của Bắc và Đông Bắc núi là các cánh cung còn vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ chịu sự quy hoạch định Bắc-Đông Nam nên các dãy núi có hướng Tây Bắc-Đông Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có một vùng đồi dạng bát úp chuyển tiếp( Vùng trung du rõ rệt nhất ở nước ta, còn miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ Do tần suất tác động nâng lên ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ lớn nên các dãy núi cao còn vủng Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ tần suất yếu và giảm dần nên - Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có một đồng bằng phù sa châu thổ rộng lớn là Đồng bằng Bắc Bộ ( hình thành từ một vùng lún sụt do phù sa của Trung Bộ dải đồng bằng nhỏ hẹp và có xu hướng hẹp dần khi vào nam ( như các biển ổ Tây Bắc và Bắc Trung Bộ: Đồng bằng Bắc Bộ hàng năm lấn biển 80- 100m ( ở Nam Định, Ninh Bình) còn đồng bằng ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có hai miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ với Tây Bắc và Bắc Trung Bộ : - Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có nền địa hình cao hơn do chịu tác động mạnh hơn của vận động tạo núi so với Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. động tạo núi ảnh hưởng đến hai miền khác nhau mà Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có độ dốc, độ cắt xẻ lớn hơn Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. - Các hướng núi chính có sự khác biệt rõ rệt: Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là hướng Tây Bắc-Đông Nam còn Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là các dãy núi hình - Tính chất chuyển tiếp giữa vùng núi và đồng bằng ở miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ rất rõ nét trong khi ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ lại - Đồng bằng ở Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ rộng, phát triển nhanh hơn Tây Bắc và Bắc Trung Bộ do sông ngòi nhiều phù sa hơn, thềm lục địa rộng hơn.